Mattheüs 5:8

1 De belofte dat reinen van hart God zien #

Welkom bij Vers voor Vers! Deze keer behandelen we Mattheüs 5, vers 8.

De zogenoemde Bergrede, waarin Jezus Zijn discipelen onderwees en die is opgetekend in Mattheüs 5 tot en met 7, is een van de bekendste passages in het Nieuwe Testament en een van de beste voorbeelden van het onderwijs van Jezus van Nazareth, de Messias. Een van de kenmerkende eigenschappen van deze rede is dat ze begint met een beknopte weergave van Jezus’ bijzondere waardesysteem. Hij beschouwt namelijk bepaalde mensen als gelukkig en gezegend, terwijl de wereld hen niet noodzakelijk zo zou zien. Sommige mensen met wie de wereld medelijden zou hebben, moeten volgens Jezus juist gefeliciteerd worden, omdat ze gezegend en gelukkig zijn en te benijden zijn.

Deze uitspraken aan het begin van Zijn rede zetten in zekere zin de toon voor de rest ervan. Veel van wat we in de Bergrede aantreffen, is nauwelijks meer dan een uitwerking van een van deze uitspraken aan het begin, die de zaligsprekingen worden genoemd. Elke zaligspreking begint met de woorden ‘Zalig zijn’, waarna een categorie wordt genoemd: een bepaalde groep mensen, mensen die aan een bepaalde voorwaarde voldoen. Vervolgens zegt Hij dat zij zalig zijn omdat, en dan vertelt Hij ons waarom Hij hen zo gelukkig acht.

In onze studie van Mattheüs zijn we aangekomen bij de zesde van deze zaligsprekingen. Die staat in Mattheüs 5:8, waar Jezus zei:

Dat klinkt als een geweldig voorrecht: God zien. Mozes, die een trouwe dienaar van God was en veel voorrechten genoot, kreeg geen toestemming om God te zien, althans niet in de mate waarin hij dat wilde. In zekere zin zag Mozes God wel. Hij zag een visioen van God. Hij zag wat wij een theofanie zouden noemen, een verschijning van God in verschillende vormen: in een brandende struik, in een wolkkolom en in enkele andere vormen. Maar bij één gelegenheid zei Mozes in het boek Exodus tegen God:

God zei:

Mozes mocht dus zelfs de onverhulde heerlijkheid van God niet zien.

In bepaalde opzichten kon hij God zien. In het Oude Testament wordt van veel mensen gezegd dat zij God op de een of andere manier hebben gezien. Maar we moeten begrijpen dat dit niet betekent dat zij Hem onverhuld zagen. God verscheen in vele vormen, in het Oude Testament soms zelfs in menselijke gedaanten. We noemen die verschijningen theofanieën. Hij verscheen in de vorm van een visioen, en er zijn allerlei manieren waarop van mensen wordt gezegd dat zij God hebben gezien. Maar God op deze manieren zien, bijvoorbeeld in een visioen, is niet werkelijk hetzelfde als Hem rechtstreeks zien.

Het is alsof je op televisie naar de president kijkt terwijl hij de State of the Union-toespraak houdt. Zie je dan de president? Laten we aannemen dat het om een live-uitzending gaat. Alles wat de president daadwerkelijk in Washington D.C. zegt, wordt zowel in beeld als in geluid weergegeven, zodat je het op je televisietoestel kunt volgen. Zie je in zo’n geval de president? Ja en nee. Als iemand vroeg: ‘Heb je de president gisteravond de State of the Union-toespraak zien houden?’ en je had er op televisie naar gekeken, dan zou je kunnen zeggen: ‘Ja, ik heb hem gezien.’ Maar je hebt hem natuurlijk niet echt gezien. Je zag alleen zijn beeld, dat op een scherm werd geprojecteerd. Je was niet werkelijk op dezelfde plaats als hij en je kon hem niet zien, maar je zag iets wat genoeg op hem leek om naar waarheid te kunnen zeggen: ‘Ja, ik heb hem gezien.’

Ook Jesaja zegt in Jesaja 6:

Ezechiël beweert in het eerste hoofdstuk van zijn boek dat hij de verschijning van de heerlijkheid van de Heere heeft gezien. Hij zag de strijdwagen van de Heere en kennelijk Iemand Die op de troon zat en Die God moet zijn geweest. Maar dit zijn gevallen waarin deze mannen visioenen hadden, en een visioen is niet hetzelfde als God recht van voren zien, zoals de engelen naar Hem kijken. Geen sterfelijk wezen kan rechtstreeks naar de heerlijkheid van God kijken, Hem in die zin zien en in leven blijven. Maar onsterfelijke wezens kunnen dat wel.

Jezus doet de belofte dat zij die rein van hart zijn, God zullen zien. Waarom? Omdat ook zij onsterfelijke wezens zullen worden. Ze zullen naar de hemel gaan, waar de engelen zijn. Daar zullen ze God zien. Ze zullen in Zijn tegenwoordigheid leven. In die zin hebben de reinen van hart een groot voorrecht dat anderen niet hebben, want niet iedereen gaat naar de hemel. Niet iedereen zal God in die zin kunnen zien.

Misschien is er nog een andere betekenis waarin Jezus aangeeft dat deze mensen God zullen zien, maar dat is helemaal niet duidelijk, want de uitdrukking ‘God zien’ wordt in de Schrift op verschillende manieren gebruikt. Het is niet volkomen duidelijk in welke betekenis Jezus die uitdrukking gebruikt. Misschien bedoelt Hij dat wij God op een andere dan letterlijke manier zullen zien. Dit sluit natuurlijk niet uit dat we God letterlijk zullen aanschouwen wanneer we ons bij Hem in de hemel voegen. De Bijbel maakt heel duidelijk dat we Hem op die manier zullen zien.

2 Gods handelen hier en nu herkennen #

Maar zelfs voordat we naar de hemel gaan, kunnen degenen die rein van hart zijn God zien op manieren waarop anderen Hem niet zien. God is tenslotte actief in onze wereld. Het is mogelijk om als het ware Zijn vingerafdrukken te zien, Zijn handelen te zien en te herkennen dat Hij het is. Twee mensen kunnen dezelfde gebeurtenis horen of zien, en de een kan God erin zien en de ander niet, terwijl God er wel degelijk in aanwezig is. Toen de broers van Jozef hem als slaaf verkochten, zagen zij God beslist nergens in die situatie. Maar later liet Jozef blijken dat hij Hem er wel in zag. Hij zei tegen hen:

Dat betekent dat Jozefs hart rein was. Hij koesterde geen bitterheid en wrok. Hij kon kijken naar omstandigheden waarin niemand anders dit kon zien, en hij kon God daar zien.

Maar als je hart verontreinigd is, als er in je hart een wortel van bitterheid zit, als je vol wrok en boosheid bent en je niet naar God kijkt maar alleen naar de omstandigheden, zul je God niet kunnen zien zoals anderen dat kunnen. Dit kan de betekenis zijn waarin Jezus bedoelde dat zij God zullen zien. Er staat tenslotte in Psalm 19:

Of zoals Paulus het in Romeinen 1 verwoordde:

Wat deze verzen ons vertellen, is dat je, wanneer je naar de schepping om je heen kijkt, het werk van Gods handen ziet. De hemelen schreeuwen uit dat God er is, dat God groot is en dat God machtig is. Ze verkondigen de heerlijkheid van God, maar niet iedereen kan het horen. Niet iedereen begrijpt wat ze zeggen.

In Johannes 12 sprak God hoorbaar enkele specifieke woorden tot Jezus, die voor ons zijn opgetekend. Er waren daar getuigen, die verschillend reageerden:

Het is interessant, want God sprak werkelijk hoorbaar en veel mensen hoorden het, maar sommigen verstonden het als woorden en schreven het zelfs toe aan een engel die sprak. Anderen hoorden slechts iets wat klonk als een donderslag.

Je kunt de heerlijkheid van God zien, of je kunt naar hetzelfde bewijs kijken en de heerlijkheid van God niet zien. Het hangt af van de gesteldheid van je hart. Atheïsme komt niet voort uit een of andere zuiver wetenschappelijke benadering van de dingen. Atheïsme komt voort uit een onrein hart. Dat wordt heel duidelijk gemaakt in Romeinen 1. Degenen die verklaren dat er geen God is, hebben God eenvoudigweg uit hun leven en hun bewustzijn moeten bannen vanwege hun toewijding aan hun slechte wegen.

Ze willen niet dat er een God is, want als er een God is Die hen gemaakt heeft, dan is die God om dezelfde reden ook hun eigenaar. Als God jouw eigenaar is, dan heeft Hij het recht je te zeggen hoe je moet leven. Hij heeft ook het recht je te oordelen en je te straffen als je niet leeft zoals Hij je zegt dat je moet leven. Dit alles is gewoon te veel voor het geweten van bepaalde mensen die hun zonde liefhebben. Daarom is het veel gemakkelijker om eenvoudigweg helemaal niet in God te geloven.

Voor degenen die niet proberen de zonde in hun leven te rechtvaardigen, is geloof in God echter iets vanzelfsprekends. Het is daarom mogelijk dat twee mensen, van wie de een rein van hart is en de ander niet, naar hetzelfde bewijs kijken en niet hetzelfde zien. Toen Paulus zei dat de onzichtbare eigenschappen van God duidelijk worden gezien, doordat ze zichtbaar worden in de dingen die Hij heeft gemaakt, bedoelde hij kennelijk niet dat iedereen ze duidelijk ziet. Sommige mensen kunnen naar hetzelfde watermolecuul kijken, naar dezelfde sterren aan de hemel of naar hetzelfde verbazingwekkende verschijnsel in de biologie, en God daar helemaal niet zien. Anderen kunnen God er overal in zien.

Naast het feit dat degenen die rein van hart zijn God zullen zien wanneer ze naar de hemel gaan, is er een betekenis waarin reinheid van hart ons in staat stelt God te zien op plaatsen waar anderen Hem niet kunnen zien, hier en nu. Wat een zegen is het om dat te kunnen. Degenen die dit voorrecht hebben om God in alles te zien, zijn beslist niet veroordeeld tot een leven in een verlaten heelal. Ze hoeven zich nooit helemaal alleen te voelen, omdat ze kunnen zien dat er iemand bij hen is. Er is hier iemand. Hij is misschien niet met het blote oog zichtbaar, maar Hij wordt gekend en gezien in de dingen die Hij heeft gemaakt. Reinheid van hart is een van de dingen waardoor iemand ervoor in aanmerking komt, er recht op heeft of ertoe in staat wordt gesteld God te zien op manieren waarop anderen Hem niet kunnen zien.

3 Een rein hart als volledige toewijding #

Maar wat betekent reinheid van hart? Wat betekent het om rein van hart te zijn? Jezus zei:

Deze uitspraak van Jezus is niet werkelijk van Hemzelf afkomstig, net zomin als de andere zaligsprekingen. Jezus heeft nooit beweerd dat deze uitspraken van Hemzelf afkomstig waren. Enkele zaligsprekingen eerder zei Hij:

en daarmee formuleerde Hij eenvoudig een van de uitspraken uit Psalm 37:11 opnieuw. Daar staat:

Als de Bijbel zegt dat de zachtmoedigen de aarde zullen beërven, dan kan Jezus zeggen:

Gelukkig zijn de zachtmoedigen, want zij zullen de aarde erven.

Zo komt ook het idee dat iemand rein van hart moet zijn om God te zien of tot God te naderen uit het Oude Testament, eveneens uit de Psalmen. Dit lezen we in Psalm 24.

In vers 3 stelt David de vraag:

De berg van de Heere was de plaats waar de tabernakel stond, en het gaat om de vraag: wie mag tot God naderen? Wie mag in Gods tegenwoordigheid komen en gemeenschap met Hem hebben? Niet zomaar iedereen. Het antwoord wordt in het volgende vers gegeven. Dit is Psalm 24:4:

Een rein hart hebben was een onmisbare voorwaarde als je tot degenen wilde behoren die de berg van de Heere mochten beklimmen en in Zijn heilige plaats mochten staan. Met andere woorden, als je toegang tot God wilde krijgen. Daarom is een rein hart onmisbaar als iemand God wil zien in welke positieve betekenis van het woord dan ook.

Ik moet verduidelijken dat iedereen op een bepaald moment in de toekomst God zal zien, al is het maar kort, want Jezus zal terugkomen. Hij zal de doden opwekken. Hij zal alle mensen voor het oordeel roepen, en ieder mens zal voor God staan en rekenschap over zichzelf afleggen aan God. Maar voor velen zal dat een korte confrontatie zijn, en geen vriendelijke of gezegende. De zegen van het zien van God valt alleen degenen ten deel die op goede voet met God staan, en dus degenen die rein van hart zijn. We moeten dus begrijpen wat het betekent om rein van hart te zijn.

De schrijver van Hebreeën kan heel goed juist deze zaligspreking in gedachten hebben gehad toen hij in hoofdstuk 12, vers 14 schreef:

Als je niet naar vrede met alle mensen streeft — interessant genoeg luidt de volgende zaligspreking:

daar komen we nog op — maar degenen die naar vrede streven en degenen die naar heiligheid streven, streven naar datgene zonder hetwelk niemand de Heere zal zien. Hoop je God te zien? Streef je naar vrede met alle mensen, en streef je naar heiligheid?

Laten we eerst eens nadenken over dat tweede: heiligheid. Wat is heiligheid? Heiligheid wordt op allerlei manieren en met allerlei betekenissen gebruikt, maar een van de betekenissen van heiligheid is beslist reinheid en onbevlekt zijn. God is heilig. Hij is rein. Hij is onbevlekt. Dat moeten wij ook zijn als we de Heere willen zien. Jezus zei:

Het woord ‘rein’ betekent onverontreinigd of onvermengd. Wanneer je een voedingsmiddel wilt kopen waaraan bij de productie geen conserveringsmiddelen of andere stoffen zijn toegevoegd, zoek je naar het woord ‘puur’ of ‘100 procent’, of iets dergelijks. Je wilt geen mengsel. Je wilt het echte product. Rein van hart zijn betekent dat daar geen vermenging is.

Zelfs dat vertelt ons natuurlijk niet alles wat we over de betekenis van die term moeten weten. Maar het lijkt dit te betekenen: wanneer er staat:

Mensen met schone handen en een zuiver hart, die hun ogen of hun hart niet op een afgod hebben gericht, vertellen ons dat iemand met een rein hart geen vermenging met afgoderij in zijn hart heeft. God heeft zijn hele hart.

Een van de eerste geboden, het eerste van de Tien Geboden die God gaf, luidt:

Als iemand God aanbidt, maar ook andere dingen of goden aanbidt, dan is zijn hart niet rein. Het is verontreinigd. Er is dan sprake van vermenging. Bedenk dat Jezus zei wat het grote gebod is:

Met dit ‘heel je hart’ wordt het ontbreken van vermenging bedoeld. Als je God liefhebt, als je God aanbidt, moet Hij je hele hart hebben. Als daar iets anders is wat je liefhebt, zul je Hem niet zuiver en volledig kunnen dienen. Je hart zal niet rein zijn. Het zal verontreinigd zijn door andere afgoden.

Bedenk dat Jezus later in de Bergrede zei dat je God en de mammon niet kunt dienen, waarmee materialisme of geld wordt bedoeld. Hij zegt:

Rein van hart zijn betekent dat je je hele hart aan God hebt overgegeven. Hij is de enige Persoon Die je aanbidt, het enige Wezen Dat je aanbidt en aan Wie je toegewijd bent, en alle andere afgoden zijn verwijderd.

4 Slechte gedachten en een rein hart #

Een rein hart hebben betekent niet dat je nooit een onreine gedachte hebt. De Bijbel gebruikt de woorden ‘hart’ en ‘verstand’ op veel manieren door elkaar, maar niet altijd. Het verstand is vaak alleen het toneel waarop gedachten voorbijtrekken en zich afspelen. Die gedachten kunnen uit je hart voortkomen, of ze kunnen van buitenaf komen. God kan bijvoorbeeld gedachten in je verstand brengen, en de duivel kan gedachten in je verstand brengen.

We weten dat de duivel Petrus een gedachte ingaf toen hij bij Caesarea Filippi, in Mattheüs 16, Jezus ervan probeerde te overtuigen niet naar het kruis te gaan. Jezus richtte Zich tot Petrus en zei:

Wat ging er in Petrus om? Wat er ook in hem omging, satan had hem die gedachte ingegeven. Zelfs Jobs vrouw leek de gedachte ingegeven te hebben gekregen om tegen Job te zeggen:

Vervloek God en sterf.

want dat was precies wat satan had gezegd dat hij Job zou overhalen te doen. Nu horen we die suggestie rechtstreeks uit de mond van Jobs vrouw komen. Het is heel goed mogelijk dat slechte gedachten je door de vijand worden ingegeven, of zelfs door andere mensen. De gedachtenwereld is eenvoudigweg het terrein waar gedachten worden binnengebracht en vervolgens óf worden weggeduwd en verworpen, óf aandacht krijgen. Maar het hart is werkelijk de kern van iemands ziel, wil, genegenheden, waarden, enzovoort. Er zijn dus gedachten die in je hoofd opkomen en weerspiegelen wat er in je hart leeft. En er zijn gedachten in je hoofd die niet weerspiegelen wat er in je hart leeft.

Je kunt bijvoorbeeld in de verleiding komen om iets afschuwelijks te doen, precies op het moment dat je oprecht tot God bidt om een rein hart. Waar komt dat gebed vandaan? Dat gebed komt uit je hart. Waar komt die gedachte vandaan? Ik weet niet zeker waar die gedachte vandaan komt, maar het is op zijn minst mogelijk dat de vijand die aan je ingeeft. Er kan een slechte gedachte in je hoofd opkomen zonder dat dit noodzakelijkerwijs betekent dat je hart onrein is.

De beste manier om te weten of je hart rein is wanneer zo’n gedachte je wordt ingegeven, is te letten op je eigen reactie erop. Als er een slechte gedachte in je hoofd opkomt en je bent er niet door ontzet, dan kan je hart er kennelijk niet mee in strijd zijn. Dan moet het een gedachte zijn die weerspiegelt wat er in je hart leeft. Als daarentegen een slechte gedachte je wordt ingegeven en je bent erdoor ontzet, je haat die gedachte, je zou willen dat die er niet was en je probeert op alle mogelijke manieren ervan af te komen, dan is het duidelijk dat die gedachte geen weerklank vindt in wat er in je hart leeft.

Je hart is wie je bent. Je gedachten kunnen wel of niet overeenstemmen met wie je bent, afhankelijk van de vraag of ze uit jezelf voortkomen of van buitenaf komen. Het is volkomen duidelijk dat een ander mens je iets kan suggereren wat jij absoluut walgelijk zou vinden. De vijand kan dat ook. Het enige verschil is dat hij onzichtbaar is. Wanneer hij je iets ingeeft, kun je in de verleiding komen te denken dat jij degene bent die die gedachte had, dat jij degene bent bij wie dat idee is ontstaan. Maar als je zo’n afkeer van die gedachte hebt en erdoor ontzet bent, dan weerspiegelt die niet wat er in je hart leeft. Je hart kan rein zijn. Juist het feit dat je zo’n slechte gedachte zo walgelijk vindt, kan het beste bewijs zijn dat je hart rein is.

Zie in ieder geval een wellustige of slechte gedachte die bij je opkomt niet aan voor bewijs dat je hart niet volledig van de Heere is. Je hart is volledig van de Heere als Hij alles is wat je nastreeft, als niets anders voor jou telt dan de wil van God. Wanneer ik zeg dat niets anders voor jou telt, bedoel ik niet dat er geen andere verlangens bij je opkomen. Ik bedoel datgene waarop jij je beslissingen baseert. Je hebt je eraan toegewijd je beslissingen te baseren op je gehoorzaamheid aan, liefde voor en aanbidding van God Zelf, en je hart is van Hem. Als je hart volledig van Hem is, dan ben je rein van hart.

5 Het hart bewaken en onderzoeken #

Het is nodig om verschillende manieren te onderzoeken waarop het hart bedrieglijk kan zijn. In Jeremia lezen we:

Dit beschrijft natuurlijk niet het hart van een christen. Dit beschrijft het hart van de goddeloze Joden uit de tijd van Jeremia, die tegen God in opstand waren. Hun hart was slecht.

De christen heeft een nieuw hart. In Ezechiël 36 heeft God zelfs beloofd wat Hij doet wanneer we christen worden. Hij neemt ons slechte, stenen hart weg, vervangt het door een zacht hart en legt Zijn Geest in ons. In Jeremia 31 zegt God dat Hij Zijn wetten en Zijn wegen in ons hart zal schrijven wanneer wij ons aan Jezus Christus toewijden. Als je christen bent, heeft God dus een werk in je hart gedaan. Hij heeft je hart door het bloed van Jezus Christus van zonde gereinigd en Hij verandert de gerichtheid van je hart.

Tegelijkertijd is het echter niet onmogelijk dat je afdwaalt en dat je hart slecht wordt. Het is mogelijk de genade van God te verwaarlozen. In Hebreeën worden we als volgt gewaarschuwd:

Dit is natuurlijk een aansporing die gericht is tot mensen die christen zijn.

Het is belangrijk dat we van tijd tot tijd ons hart onderzoeken, net zoals je het water dat uit je kraan komt zou controleren voordat je het drinkt, vooral als je reden had om te denken dat het zo nu en dan vervuild was. Je zou het water af en toe controleren voordat je het drinkt. Zo moet je ook je hart onderzoeken. In 2 Korinthe, hoofdstuk 13, staat:

Je moet van tijd tot tijd naar je hart kijken.

Wees niet al te veel met zelfonderzoek bezig. Dat kan averechts werken. Maar je moet je er wel van bewust zijn dat je hart onrein kan worden.

Dit is wat Jezus onderwees. Dit is wat de Bijbel in het algemeen leert.

We gaan de volgende zaligspreking behandelen, namelijk:

We gaan verder met onze studie van Mattheüs.