Mattheüs 14:1-12

1 De dood van Johannes als terugblik #

Welkom bij Vers voor Vers! Deze keer behandelen we Mattheüs 14, vers 1 tot en met vers 12.

We gaan kijken naar Matteüs 14. We krijgen hier een soort onderbreking in het verhaal over het leven van Jezus, al houdt dit er wel verband mee. We krijgen het verhaal te horen van hoe Johannes de Doper aan zijn einde kwam. Eerder in het verhaal was Johannes de Doper nog vrij en predikte hij het Evangelie. Hij predikte dat het Koninkrijk van God nabij was en riep mensen op tot bekering. Toen Johannes werd gearresteerd en gevangengezet, begon Jezus Zijn openbare bediening in Galilea. Hij vulde daarmee de leegte op die was ontstaan doordat Johannes was gearresteerd en niet langer in het openbaar kon optreden.

Sinds zijn arrestatie hebben we echter heel weinig over Johannes de Doper gehoord. Zelfs toen eerder werd vermeld dat Johannes was gearresteerd, werd ons niet noodzakelijkerwijs alles verteld over wat daartoe de aanleiding was. Een paar hoofdstukken geleden zagen we wel dat Johannes boodschappers naar Jezus stuurde om Hem een vraag te stellen. Daarbij hoorden we dat Johannes op dat moment in de gevangenis zat. Op de achtergrond van dit hele verhaal over Jezus hebben we dus steeds geweten dat Johannes in de gevangenis zat. Maar de dood van Johannes in de gevangenis wordt hier aan het begin van Matteüs 14 verteld. We vinden dit in vers 1 tot en met 12:

2 Herodes’ angst en schuldige geweten #

Dit verhaal gaat eigenlijk over iets wat iets eerder is gebeurd. De dood van Johannes de Doper vindt chronologisch gezien niet werkelijk op dit punt in het verhaal over Jezus plaats. Dit is een terugblik. Het verhaal wordt hier verteld omdat Herodes hoorde over de wonderen die Jezus deed terwijl Hij rondtrok. Herodes had Johannes vóór dit moment al gedood. Eerder had hij niet veel over Jezus geweten, en kennelijk werd hij zich pas echt van Jezus bewust nadat Johannes dood was.

Toen Herodes hoorde dat deze Man rondtrok en wonderen deed, kwam hij, mede doordat hij door een schuldig geweten werd gekweld, tot de conclusie dat dit Johannes de Doper was, die uit de dood was opgestaan. Hij moet hebben aangenomen dat God Johannes in het gelijk had gesteld en hem uit de dood had opgewekt. Nu Johannes op wonderbaarlijke wijze uit de dood was teruggekomen, had hij ook andere wonderbaarlijke krachten ontvangen. Dat zou verklaren waarom deze wonderen door hem werden gedaan.

Later verloor Herodes deze angst voor Jezus en Zijn wonderen. We lezen dat Jezus na Zijn arrestatie naar Herodes werd gebracht, dezelfde Herodes die Johannes de Doper had gedood. Herodes wilde Jezus een wonder zien doen, maar Jezus sprak in zijn tegenwoordigheid geen enkel woord en deed geen enkel wonder voor hem. Herodes was dus teleurgesteld en walgde van Hem. Hij stuurde Jezus terug naar Pilatus, die Jezus vervolgens liet terechtstellen.

Maar toen deze Herodes voor het eerst over Jezus en Zijn wonderen hoorde, was hij bang. Zijn geweten klaagde hem aan. Later raakte hij gewend aan het idee dat dit Johannes de Doper niet was en was hij alleen nog maar nieuwsgierig. Hij wilde Jezus enkele wonderen zien doen, maar Jezus kwam hem nooit in dit verlangen tegemoet.

Dit vertelt ons heel veel over Herodes, want hij wist dat Johannes een man van God was. Zodra hij over Jezus hoorde, nam hij aan: „God heeft Johannes uit de dood opgewekt.” Alleen al het feit dat zo’n gedachte bij hem opkwam, wijst erop dat Herodes wist dat God aan de kant van Johannes stond. Er waren andere mensen geweest die Gods goedkeuring hadden en die gestorven waren zonder uit de dood te worden opgewekt. Toch was het voor Herodes niet ondenkbaar dat God Johannes uit de dood zou opwekken. Zozeer beschouwde hij Johannes werkelijk als een profeet van God.

Maar als hij hem zo beschouwde, maakt dat zijn schuld aan het doden van Johannes des te groter. Hij doodde namelijk niet slechts een lastige burger of iemand die de wet overtrad. Hij doodde iemand van wie hij heel goed wist dat hij een man van God was. Daarvan was hij zozeer overtuigd dat hij zich zelfs afvroeg of God Johannes in het gelijk had gesteld door hem uit de dood op te wekken en hem wonderbaarlijke krachten te geven.

Dit maakte Herodes bang. Als een man na zijn onthoofding en begrafenis uit de dood was opgestaan en nu wonderen deed, en als dit Johannes was, zou hij dan onsterfelijk zijn? Zou het mogelijk zijn hem opnieuw te doden, of zou dat onmogelijk zijn? Wat zou hij Herodes kunnen aandoen als hij wonderbaarlijke krachten had? Wat zou hij kunnen doen met de man die hem ten onrechte had laten terechtstellen? Dit zijn blijkbaar de gedachten die Herodes kwelden. Dat is eigenlijk wat Matteüs ons vertelt dat er op dit punt in het verhaal gebeurde. Matteüs beseft echter dat hij ons nog niet eerder heeft verteld over de dood van Johannes de Doper. Omdat het nadenken over de dood van Johannes de Doper Herodes ertoe bracht zo te denken, neemt Matteüs de tijd om ons bij wijze van tussenzin te vertellen wat Herodes had gedaan en hoe het zover was gekomen.

Ons wordt verteld dat Herodes gekweld werd door Johannes de Doper vanwege Herodias, de vrouw van zijn broer Filippus, want Johannes had tegen hem gezegd:

Je mag haar niet hebben.

Herodes Filippus was een van de drie zonen van Herodes de Grote. Herodes de Grote is de koning die alle baby’s in Bethlehem doodde in een poging Jezus te doden toen Hij een baby was. De Herodes in dit verhaal is Herodes Antipas, een van de zonen van Herodes. Hij had een broer die Filippus heette, en nog een broer die Archelaüs heette. Toen Herodes de Grote stierf, kreeg Archelaüs het Judese gebied onder zijn gezag, en Antipas kreeg Galilea en Samaria onder zijn gezag. Herodes Filippus had een ander rechtsgebied buiten het land Palestina.

Filippus had een vrouw die Herodias heette. Herodes Antipas, zijn broer, bracht hem eens een bezoek en raakte als het ware in de ban van de vrouw van die man. Hij koesterde overspelige verlangens naar haar. Hij overtrad het tiende gebod, dat zei:

Hij verleidde haar en haalde haar over om haar man te verlaten en bij hem te komen wonen als zijn vrouw. Herodes en Herodias waren nu man en vrouw, maar voor God was dat niet rechtmatig. Ze waren getrouwd en het was een wettige plechtigheid, maar volgens Johannes de Doper was het geen rechtmatige plechtigheid. Hij zei:

Je mag haar niet hebben.

Met andere woorden, hoewel Herodes en Herodias een wettig huwelijk hadden gesloten, was het een overspelig huwelijk, omdat de vrouw in Gods ogen werkelijk getrouwd was met haar man Filippus. Herodes leefde in werkelijkheid samen met de vrouw van een andere man. Wat God betrof, had hij de wetten van God overtreden.

3 Echtscheiding, hertrouwen en overspel #

Voordat we verdergaan en te hard over Herodes oordelen — ik bedoel, we behoren hard over Herodes te oordelen, want hij was een zeer goddeloze man — moeten we even stilstaan bij de vraag hoeveel mensen die luisteren getrouwd zijn met iemand van wie een profeet van God, als hij je zou ontmoeten, zou zeggen: ‘Het is je niet geoorloofd die vrouw te hebben.’ Ik hoop dat dit niet voor velen van jullie geldt. Er is beslist een tijd in de christelijke gemeente geweest waarin dit voor niemand in de gemeente zou gelden. Maar in onze tijd is echtscheiding zo gemakkelijk en gangbaar geworden dat ze zelfs in de gemeente veel voorkomt.

Wat is het verschil tussen Herodes, die de vrouw van een andere man verleidde en met haar trouwde, en jij of iemand anders die tegenwoordig christen is en in de gemeente de vrouw van een andere man neemt en met haar trouwt? Dit is helaas duizenden keren gebeurd in de moderne evangelische gemeente. Ik ken uit eigen ervaring veel gevallen. Als dat zo is, bestaat er geen verschil. Iemand die bij zoiets betrokken is, begaat een onrechtmatige daad.

Veel mensen die dit doen en de wetten van God overtreden, stellen zichzelf gerust met de gedachte: ‘We zijn nu wettig getrouwd. Zelfs als ik mij bekeer van mijn zonde van overspel, kan ik dit huwelijk in stand houden, want het is nu tenslotte wettig.’ Maar Johannes zei dat het niet wettig was. Herodes en Herodias hadden een rechtsgeldig huwelijk, maar Johannes de Doper, de profeet van de Almachtige, zei: ‘Jullie huwelijk is geen wettig huwelijk. Het is je niet geoorloofd deze vrouw te hebben.’ Daarom kunnen mensen die de vrouw van een andere man hebben gestolen, of vrouwen die de man van een andere vrouw hebben gestolen en nu met hen getrouwd zijn, zeer wel in dezelfde situatie verkeren als Herodes en Herodias. Het is nodig dat een profeet van God tegen je zegt: ‘Het is je niet geoorloofd dat te doen.’

De leer van de Schrift over echtscheiding en hertrouwen is niet iets waarover alle christenen het in elk detail eens zijn. Zelf geloof ik dat echtscheiding en hertrouwen soms rechtmatig zijn. Dat baseer ik op Jezus’ onderwijs dat als een man om enige andere reden dan ontucht van zijn vrouw scheidt, hij maakt dat zij overspel pleegt wanneer zij hertrouwt, en dat degene die met haar trouwt ook overspel pleegt. Als hij om enige andere reden dan ontucht van zijn vrouw scheidt en zelf met een ander trouwt, pleegt hij overspel, en de vrouw met wie hij trouwt eveneens. Dit is wat Jezus leerde, maar er is die uitzonderingsclausule: behalve in het geval van ontucht.

Als je in een tweede huwelijk zit, wil ik er bij je op aandringen heel aandachtig te luisteren. Of je tweede huwelijk iets is wat God goedkeurt of niet, heeft namelijk veel te maken met de vraag of je recht staat tegenover God. Stel dat je huwelijkspartner eerder getrouwd was. Als die persoon is gescheiden omdat zijn of haar eerste partner overspel pleegde, dan geloof ik dat Jezus leerde dat hij of zij vrij was om te hertrouwen. Je huwelijkspartner was dus vrij om met jou te trouwen, mits jij niet zelf op ongeldige gronden van iemand anders bent gescheiden.

Laat ik het zo zeggen. Als je met iemand trouwt en jij en je partner geen van beiden ooit eerder getrouwd zijn geweest, is dat uiteraard een wettig huwelijk. Als jij of je partner, of jullie allebei, van eerdere partners gescheiden zijn, en jullie in beide gevallen zijn gescheiden omdat je eerste partner overspel had gepleegd, dan geloof ik dat jullie ook allebei vrij zijn om opnieuw te trouwen. Als iemand van een eerdere partner is gescheiden vanwege het overspel van die eerdere partner, dan is die persoon naar mijn overtuiging even vrij om te trouwen als wanneer hij of zij nooit eerder getrouwd was geweest. Maar onder bijna alle andere omstandigheden sluiten de Schriften een nieuw huwelijk uit. Ook al keurt de staat waarin je woont een tweede huwelijk goed onder omstandigheden waarin God dat niet doet, de boodschap van Johannes de Doper aan Herodes is een zeer indringende boodschap voor ons. Want misschien leef je in de veronderstelling dat je tweede huwelijk wettig is, terwijl dat in jouw situatie niet zo is. Dat zou natuurlijk betekenen dat je in overspel leeft.

Ik gebruik geen sterkere woorden dan Jezus gebruikte. Ik zie Johannes de Doper het woord overspel niet gebruiken, maar het ligt er beslist in besloten wanneer hij zegt dat Herodes met de vrouw van zijn broer samenleeft. Dat is overspel. Maar Jezus gebruikte daadwerkelijk het woord overspel toen Hij zei:

Dat tweede huwelijk is overspel. Het is geen huwelijk. Het wordt misschien door de staat erkend, maar het wordt niet door God erkend. Wanneer je op de oordeelsdag voor God staat, zal het voor jou belangrijker zijn wat God van je gedrag vond dan wat de staat ‘toelaatbaar’ vond.

Als de staat overspel toestaat, blijft het overspel. Als de staat een huwelijk tussen twee homoseksuelen toestaat, maakt dat zo’n verbintenis in de ogen van God nog niet tot een huwelijk. Christenen moeten zich erom bekommeren of zij God eren en iets doen wat in Zijn ogen geoorloofd is wanneer zij met iemand trouwen. Zo niet, dan maakt de Bijbel het heel duidelijk: in zo’n geval is het tweede huwelijk overspel. De Bijbel zegt:

In 1 Korinthe, hoofdstuk 6, vers 9 tot en met 10, noemt Paulus veel zonden die, als iemand ze begaat, betekenen dat die persoon het Koninkrijk van God niet zal beërven. Overspel is daar een van.

4 Bekering na een onrechtmatig huwelijk #

Ik zeg dat niet om hard te zijn tegen wie dan ook. Ik zeg het uit vriendelijkheid. Ik zeg het om je te helpen. Ik zeg het om je ziel te redden. Als je in overspel leeft omdat je de vrouw van een andere man hebt gestolen, wat moet je dan nu doen? Ik geloof dat er verschillende situaties zijn, maar laat me dit voorstellen. Als de man van wie je de vrouw hebt gestolen inmiddels opnieuw getrouwd is of andere vrouwen heeft gehad, dan lijkt het mij dat hij de voorwaarden van de scheiding heeft aanvaard. Hoewel de scheiding verkeerd was, is hij verdergegaan met zijn leven en heeft hij het onmogelijk gemaakt het eerste huwelijk te herstellen. In zo’n geval denk ik dat het niet veel anders is dan bij David en Bathseba. Zij kon niet naar haar eerste man teruggaan — in dat geval was hij dood — en daarom hoefde David dat tweede huwelijk niet te verbreken.

Als je in een situatie verkeert waarin je de vrouw van iemand anders hebt gestolen, maar de man van wie je haar hebt gestolen inmiddels verder is gegaan en opnieuw is getrouwd, of als hij inmiddels op vergelijkbare wijze met een andere vrouw samenleeft, dan geloof ik niet dat je noodzakelijkerwijs je huidige huwelijk moet verbreken. Hoewel het overspel is, denk ik dat je tegenover God bekering moet tonen en God moet vragen ervoor te zorgen dat jij en je vrouw een geheiligde verbintenis aangaan, nu jullie je van het overspel hebben bekeerd.

Aan de andere kant, als je de vrouw van een man hebt gestolen en hij nog steeds wacht tot zij thuiskomt, dan heb je gestolen eigendom in huis. Wat de wereld jouw vrouw noemt, en wat de rechtbanken van het land jouw vrouw noemen, noemt de Bijbel je partner in overspel. Als haar trouwe man nog steeds op haar terugkeer wacht, dan is het tweede huwelijk totaal niet wettig. Het is overspel, en zij moet teruggaan en de geloften nakomen die zij heeft afgelegd.

We hebben hiervan nog een voorbeeld in de Bijbel. Michal werd van David afgenomen, van hem gestolen. Zij was zijn vrouw, werd tegen zijn wil bij hem weggehaald, en hij deed geen afstand van dat huwelijk. Hij beschouwde zichzelf nog steeds als met haar getrouwd, ook al ging zij met een andere man trouwen, die Paltiël heette. Binnen het rechtssysteem was het allemaal wettig. Koning Saul zelf trof de regelingen. Zijn dochter trouwde met Paltiël, maar zij was niet vrij om met hem te trouwen. Zij was de vrouw van David. David had de huwelijksgeloften nooit afgezworen. Toen David daarom weer aan de macht kwam, nam hij Michal terug als zijn vrouw. Paltiël moest aanvaarden dat hij de vrouw verloor die hij als zijn vrouw had beschouwd, omdat zij zijn vrouw niet was. In de ogen van God was zij nooit zijn vrouw geweest.

Wanneer een samenleving de geboden van God overtreedt, maakt dat er beslist een puinhoop van. Het zou mij niet verbazen als velen die naar mijn stem luisteren er werkelijk een puinhoop van hebben gemaakt. Er is genade, maar genade komt altijd door bekering en geloof. Bekering kan plaatsvinden wanneer je zegt: ‘Ik heb het verkeerde gedaan. Ik moet het goedmaken. Ik moet het met God in orde maken.’ Als iemand overspel heeft gepleegd en op dit moment zelfs met de overspelige vrouw getrouwd is, dan moet je je bekeren en het met God in orde maken.

Wat je moet doen om met God in het reine te komen, hangt af van allerlei aspecten van de omstandigheden die ik zojuist heb beschreven. Er zijn nog andere omstandigheden. Ik wil dit niet te eenvoudig voorstellen. Maar hoewel ik niet zeg dat elk tweede huwelijk een geval van overspel is — en ik zal je dit gewoon vertellen — als je het nog niet weet: ik ben niet in mijn eerste huwelijk. Mijn eerste vrouw is van mij gescheiden en zij heeft overspel gepleegd. Ik niet. Ik ben op rechtmatige wijze hertrouwd. Ik geloof dus inderdaad dat er rechtmatige tweede huwelijken zijn. Maar ik geloof ook dat er onrechtmatige tweede huwelijken zijn, en die zijn in Gods ogen geen huwelijken. Ze zijn niet geoorloofd, ook al zijn ze in de ogen van de staat wel geoorloofd.

5 Herodes legt Gods boodschapper het zwijgen op #

Er zijn misschien niet veel voorgangers die bereid zijn je dit te vertellen, want je wilt het beslist niet horen. Ik denk ook niet dat Herodes wilde horen wat Johannes de Doper te zeggen had. Maar Johannes de Doper bewees hem een grote dienst door het hem te vertellen, want Herodes moest weten hoe hij met God in het reine kon komen. Herodes verkeerde in een positie waarin hij dat kon doen. Toen Johannes zei:

had Herodes zich kunnen bekeren. Herodes had in zijn geweten getroffen kunnen worden, zoals ongetwijfeld ook gebeurde. Hij had kunnen zeggen: ‘Je hebt volkomen gelijk. Dit is de vrouw van mijn broer. Ik leef in overspel met de vrouw van mijn broer.’ Hij had haar naar haar man Filippus terug kunnen sturen, maar dat deed hij niet.

In plaats daarvan wilde hij de boodschapper het zwijgen opleggen. Het zou me niet verbazen als sommige mensen die deze boodschap vandaag horen, de boodschapper het zwijgen zouden willen opleggen. Dat is werkelijk jammer. We hebben twee mogelijkheden wanneer we de waarheid van God uit het Woord van God horen. We kunnen ons bekeren en doen wat God zegt, of we kunnen de boodschapper negeren en het zwijgen opleggen. Als we voor het tweede kiezen, zullen we iets hebben waar we heel veel spijt van krijgen, waarschijnlijk in dit leven, maar zeker ook op de oordeelsdag.

Het Woord van de Heere aan ons in onze zondige toestand is nooit vleiend en daarom is het niet aangenaam om te horen. Er zijn echter mensen die zich bekeren en met God in het reine komen wanneer hun de waarheid wordt verteld, en God vergeeft. Hij is een genadig God. Maar er zijn mensen zoals Herodes, die, wanneer ze de waarheid horen, de boodschapper uit de weg willen ruimen en zijn woorden willen negeren.

Dat is wat Herodes deed. Hij liet Johannes arresteren, bond hem vast en hield hem gevangen. Volgens vers 5 wilde hij hem eigenlijk ter dood brengen, maar hij was bang voor het volk. Johannes was te populair. Daarom liet hij hem een tijdlang in de gevangenis zitten, totdat Herodes jarig was en zijn stiefdochter uit zijn onrechtmatige huwelijk voor hem danste en hem behaagde. Hij was waarschijnlijk dronken met zijn vrienden en zei:

Ze overlegde met haar moeder en haar moeder zei: ‘Goed. Vraag om het hoofd van Johannes de Doper op een schaal.’

Het is overduidelijk dat Herodias Johannes de Doper heel, heel erg haatte. Zij vond het evenmin prettig dat hij haar zonde aan het licht bracht. Haar haat ging zelfs zo ver dat ze, toen haar dochter om miljoenen dollars aan goud had kunnen vragen, in plaats daarvan zei: ‘Nee, zorg dat je het hoofd van Johannes de Doper krijgt.’ En ze kreeg het. Dat was voor Johannes het einde van dit leven. Zijn discipelen kwamen, namen het lichaam mee en begroeven het, en het nieuws bereikte Jezus. Vervolgens zullen we lezen wat Jezus deed toen Hij het nieuws hoorde.

We kunnen zien hoe dwaas het is om voor een leven in zonde te kiezen. Waar is Herodes vandaag? In zijn tijd leek hij ermee weg te komen. Hij doodde de profeet van God, leefde verder, bleef regeren en bleef tot de dag waarop hij stierf in zijn overspelige relatie. Maar dat is nu juist het punt: hij stierf. Waar is hij vandaag? De afgelopen tweeduizend jaar heeft Herodes spijt gehad van zijn beslissing, en dat zal hij tot in alle eeuwigheid blijven hebben.

En jij? Wanneer je het Woord van God hoort en het Woord van God duidelijk maakt dat je niet recht staat tegenover God en in zonde leeft, stel je jezelf dan gerust met de gedachte dat je voorganger het misschien niet eens is met wat het Woord van God zegt? Of kun je het misschien gewoon negeren? Misschien keurt de maatschappij goed wat je doet. Het kan lijken alsof je ermee wegkomt, maar er is nog iets anders waarmee je rekening moet houden, en dat is de eeuwigheid.

Laat mij er bij je op aandringen om met God in het reine te komen, hoeveel het je ook kost, want we hebben niet zo heel veel tijd meer. Na onze dood hebben we wel heel veel tijd om te leven met de spijt en de gevolgen van onze daden als we verkeerd kiezen. Laat mij er in Jezus’ Naam bij je op aandringen je te bekeren als je nu in een zondige toestand verkeert.