Klaagliederen lezen: rouw om Jeruzalem en hoop op Gods trouw

Klaagliederen is een boek vol verdriet. Jeruzalem is verwoest, de tempel ligt in puin en het volk is in ballingschap gegaan. Toch is het meer dan een spontane uitbarsting van wanhoop. Steve Gregg laat zien dat de schrijver zijn klacht zorgvuldig heeft geordend, dat hij erkent dat het oordeel verdiend is, en dat er midden in het boek een lichtpunt van hoop staat.

In de twee Nederlandstalige lezingen over Klaagliederen bespreekt Gregg de achtergrond van het boek en volgt hij de tekst van hoofdstuk 1 tot en met 4:16.

Een zorgvuldig geordende klacht

De eerste lezing begint bij de vraag wie het boek schreef. Het boek noemt geen schrijver, maar een oude Joodse en christelijke traditie wijst Jeremia aan. Gregg vindt daar steun voor: de schrijver maakte de val van Jeruzalem in 586 voor Christus mee, en woorden over tranen die uit zijn ogen stromen en over een kuil doen sterk aan Jeremia denken.

Daarna bespreekt hij de opbouw. De eerste vier hoofdstukken zijn acrostichons, waarin de verzen de opeenvolgende letters van het Hebreeuwse alfabet volgen. Hoofdstuk 3 heeft drie verzen per letter. In het Nederlands zie je dat niet, maar het laat volgens Gregg zien dat de oprechte emotie van het boek met zorg is vormgegeven.

In hoofdstuk 1 zit Jeruzalem eenzaam neer, als een weduwe. Haar wegen treuren omdat er geen pelgrims meer komen, haar kinderen zijn weggevoerd en haar inwoners ruilen hun kostbaarheden voor brood. Gregg wijst erop dat de schrijver niet beweert dat Jeruzalem onrecht is aangedaan: ‘Rechtvaardig is Hij, de HEERE.’ Wat er gebeurde was verdiend, en toch blijft het verdrietig. Hij verbindt dat met Jezus, Die over de stad weende. Ook bespreekt hij de beelden van de wijnpers en de wolk van Gods toorn, en hoe die volgens hem terugkomen bij de verwoesting van Jeruzalem in het jaar 70 na Christus.

De Heere als vijand

De tweede lezing gaat verder met hoofdstuk 2. De Heere is als een vijand geworden: Hij heeft de vestingen neergehaald, Zijn altaar verstoten en Zijn heiligdom tenietgedaan. Kinderen bezwijken van honger op de pleinen. Gregg wijst op de valse profeten, die de zonde van het volk niet blootlegden maar zeiden wat men wilde horen. Bij de uitdrukking ‘vanuit de hemel ter aarde geworpen’ legt hij uit hoe de profeten zulke beeldspraak gebruiken, en hij past dat toe op Jesaja 14.

In hoofdstuk 3 spreekt een ‘ik’. Gregg ziet daarin meestal het volk als één persoon, maar vanaf vers 52 vermoedelijk Jeremia zelf, die zonder reden werd vervolgd en uit de put tot God riep. Hoofdstuk 4 beschrijft hoe het goud dof is geworden: de kostbare kinderen van Sion worden behandeld als aarden kruiken. Jeruzalems sterke muren konden de stad niet redden, omdat profeten en priesters het bloed van rechtvaardigen hadden vergoten. Volgens Gregg beschermt gerechtigheid een land beter dan muren of militaire macht.

Elke morgen nieuw

Het is de goedertierenheid van de HEERE dat wij niet omgekomen zijn, dat Zijn barmhartigheid niet opgehouden is! Nieuw zijn ze, elke morgen; groot is Uw trouw!

— Klaagliederen 3:22-23, Herziene Statenvertaling

In de tweede lezing noemt Gregg deze woorden een lichtpunt van hoop, ongeveer in het midden van het boek. Ook als het tegendeel waar lijkt, is God barmhartig. Zelfs de verwoesting van Jeruzalem ziet hij als tuchtiging die het volk van de afgoderij moest bevrijden. God verdrukt niet van harte. De passende reactie is daarom niet klagen, maar de eigen wegen onderzoeken en terugkeren tot de Heere.

Beide lezingen over Klaagliederen laten zien hoe rouw, schuldbelijdenis en hoop in dit boek naast elkaar staan.